Латыши и Белорусы: вместе сквозь века 

2018 © Гомза Дмитрий, Королев Максим, Шустов Дмитрий

  • Facebook Social Icon

Беларусы ў Латвіі ў ХХ – пачатку ХХІ стагоддзя

    З даўніх часоў латвійская зямля была родным домам для многіх беларусаў, якія па розных прычынах пакідалі родныя мясціны і сяліліся тут, асабліва ў Латгаліі, што мяжуе з этнічнымі беларускімі землямі. Іх гісторыя даследуецца навукоўцамі, але не кожны, хто чытае навуковыя тэксты, здольны яскрава ўявіць сабе, як выглядала жыццё ў мінулыя гады, як выглядалі людзі, пра якіх пішуць даследчыкі. Дапамагчы пераадолець такія цяжкасці могуць фотаздымкі, якія, нягледзячы на віхуры падзей, захаваліся ў фондах музеяў і прыватных зборах. На жаль, асноўная іх частка недаступная шырокаму колу зацікаўленых, а таму з мэтай папулярызацыі і візуалізацыі ведаў аб беларусах Латвіі намі быў задуманы гэты Інтэрнэт-праект. Яго першы раздзел ахоплівае міжваенны перыяд, а другі прысвечаны дзейнасці беларусаў Даўгаўпілса. Наш праект падтрымалі Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь (НГМБ), Цэнтральная навуковая бібліятэка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (ЦНБ) і Цэнтр беларускай культуры Даўгаўпілскай гарадской думы (ЦБК).

       У калекцыях НГМБ знаходзіцца некалькі фотаальбомаў, якія трапілі ў музей з Беларускага музея імя Івана Луцкевіча (Вільня). Яны адлюстроўваюць дзейнасць беларускіх школ і драматычных таварыстваў з 1922 г. і да перавароту К. Улманіса ў 1934 г.

       Фонды ЦНБ захоўваюць шэраг прыватных архіваў, якія былі перададзены ў розныя часы Акадэміі навук. У гэтым праекце мы выкарысталі фотаздымкі, што ўваходзяць у фонд Івана Ігнацьевіча Краскоўскага, які ў 1922−1925 гг. быў дырэктарам Даўгаўпілскай беларускай гімназіі.

    Трэба адзначыць, што большасць здымкаў пастановачная, аднак гэта не замінае стварэнню агульнага ўяўлення пра асаблівасці жыцця 1920−30-х гг. Пра гэта сведчаць твары, адзенне, абутак, зафіксаваныя на фоне аб’екты. На жаль, многія фотаздымкі з часам атрымалі пашкоджанні, некаторыя адразу не адзначаліся высокай якасцю. Тым не менш мы пастараліся выбраць найбольш адметныя з іх, каб паказаць розныя сферы жыцця беларусаў Латвіі. Пэўную дамапогу ў вызначэнні адлюстраванага на фотаздымках аказаў даўгаўпілскі краязнавец Мікола Паўловіч, які таксама падзяліўся матэрыяламі з уласнай калекцыі.

І. Першыя урадавыя аднагадовыя Беларускія настаўніцкія курсы ў Дзвінску (Даўгаўпілсе) у 1921/22 навучальным годзе, якія павінны былі падрыхтаваць настаўніцкія кадры для беларускіх школ незалежнай Латвіі.

ІІ. Беларускія аматарскія тэатральныя гурткі займалі важнае месца ў развіцці культурнага жыцця беларускай дыяспары ў міжваенны час. У пастаноўках актыўна ўдзельнічала моладзь і інтэлігенцыя. Таксама драматычныя гурткі меліся пры школах. У 1927 годзе было ўтворана Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі.

ІІІ. Дзвінская (Даўгаўпілская) беларуская гімназія пачала сваю працу ў 1922 годзе. У розныя гады ў ёй вучыліся дзеячы беларускай, латышскай, рускай, польскай, чэшскай і славацкай культур: пісьменнікі А. Бартуль, Э. Вайвадзіш, В. Вальтар, В. Казлоўская, П. Сакол, М. Талерка, перакладчык Я. Доўгі, мастакі М. Калінін, П. Мірановіч, оперная спявачка Н. Мікалаева-Комісар, рэжысёр і педагог Я. Камаржынскі, археолаг Л. Краскоўская і інш. Зачынілася гімназія толькі ў другой палове 1930-х гадоў.

IV. Некаторыя дакументы таксама даюць уяўленне пра лад жыцця ў Латвіі міжваенных гадоў.

V. У Рызе таксама развівалася беларуская адукацыя. З сярэдзіны 1920-х гадоў працавала пачатковая школа Р. Плыгаўкі, якая з 1926 г. перайшла на штрыманне горада як Рыжская 2-я беларуская пачатковая школа.

VI. На вуліцы Маскавас дзейнічала Рыжская 1-я беларуская асноўная школа